Jak rozmawiać z nastolatkiem, który odpowiada „nie wiem”?

„Co chcesz robić po szkole?” – „Nie wiem.” „A co Cię interesuje?” – „Nie wiem.” „Jak było w szkole?” – „Normalnie.” Jeśli znasz ten scenariusz, nie jesteś wyjątkiem. Dla wielu rodziców nastolatków „nie wiem” to najczęściej słyszane zdanie w domu. W tym artykule pokażę, co może się za nim kryć i jak rozmawiać, żeby rozmowa miała szansę się rozwinąć.

Co może znaczyć „nie wiem”

• „Naprawdę nie wiem.” Nastolatek nie zna jeszcze dobrze siebie ani świata pracy. Pytanie jest dla niego za duże.
• „Nie umiem tego nazwać.” Coś go ciekawi, ale nie wie, jak to opisać, albo uważa, że to „nic poważnego”.
• „Boję się, co powiesz.” Obawia się oceny, rozczarowania albo kolejnego wykładu.
• „Nie teraz.” Jest zmęczony, zajęty albo po prostu nie ma ochoty rozmawiać w tej chwili.

Każde z tych znaczeń wymaga trochę innej reakcji. Wspólne jest jedno: naciskanie zwykle sprawia, że „nie wiem” staje się jeszcze twardsze.

Pięć zasad rozmowy z nastolatkiem, który mówi „nie wiem”

1. Zacznij od akceptacji

Powiedz wprost, że „nie wiem” jest w porządku. To zdejmuje presję i paradoksalnie często sprawia, że nastolatek zaczyna mówić więcej.

2. Zmniejsz pytanie

„Co chcesz robić w życiu?” to pytanie, na które trudno odpowiedzieć nawet dorosłym. Zamień je na mniejsze, konkretne pytania o teraźniejszość:

• „Który przedmiot w tym tygodniu był najmniej nudny?”
• „Przy czym ostatnio straciłeś poczucie czasu?”
• „Gdybyś miał cały wolny dzień, co byś robił?”
• „Jaki film, gra albo kanał ostatnio Cię wciągnął? Co w nim jest fajnego?”

3. Rozmawiaj „przy okazji”

Nastolatkom często łatwiej mówić, gdy nie muszą patrzeć w oczy. Wspólna jazda samochodem, spacer z psem, gotowanie czy składanie mebli to lepsze okazje niż „poważna rozmowa” zapowiedziana z wyprzedzeniem.

4. Więcej słuchaj, mniej doradzaj

Gdy nastolatek coś powie, oprzyj się pokusie, by od razu dawać rady lub dopowiadać zawody. Dopytaj: „Co Ci się w tym podoba?”, „Opowiesz mi więcej?”. Krótkie podsumowanie tego, co usłyszałeś, pokazuje, że naprawdę słuchasz.

5. Daj czas i wróć do tematu

Jedna rozmowa nie musi niczego rozstrzygać. Możesz powiedzieć: „Przemyśl to, wrócimy do tego w weekend”. Nastolatek często potrzebuje kilku dni, żeby się zastanowić – i wraca z odpowiedzią, gdy nie czuje presji.

Zdania, które zamykają rozmowę

Bez złej woli wielu rodziców używa zdań, które sprawiają, że nastolatek wycofuje się jeszcze bardziej:

• „Za moich czasów…”
• „Z tego nie da się wyżyć.”
• „Znowu siedzisz w tym telefonie zamiast myśleć o przyszłości.”
• „Twój brat w Twoim wieku wiedział, czego chce.”

Nie chodzi o to, żeby nigdy nie mówić tego, co myślisz. Chodzi o to, by najpierw wysłuchać, a dopiero potem dzielić się swoją perspektywą.

Kiedy „nie wiem” to sygnał do większej uwagi

Jeśli „nie wiem” towarzyszy dłuższemu przygnębieniu, wycofaniu z kontaktów, unikaniu szkoły lub zmianom w jedzeniu i śnie, temat przyszłości zawodowej może poczekać. Porozmawiaj z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym albo skontaktuj się z poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Dla dziecka dostępny jest też bezpłatny telefon zaufania 116 111.

Gdy rozmowa ruszy i pojawi się temat wyboru szkoły, przeczytaj: Dziecko nie wie, jaką szkołę wybrać – od czego zacząć?. A jeśli chcesz lepiej dostrzegać mocne strony dziecka, zajrzyj do artykułu Jak zauważać mocne strony dziecka na co dzień?.

Przeczytaj też: Jak rozmawiać z dzieckiem o przemocy i atakach w szkołach – poradnik dla rodziców.

Najczęstsze pytania